مستر کلاس سینمایی «تبدیل روان‌شناسی فرانکل به درام سینمایی»

چگونه می‌توان مفاهیم عمیق روان‌شناسی و معنادرمانی ویکتور فرانکل را از سطح نظریه و فلسفه، به تصویر، کنش، شخصیت و درام سینمایی تبدیل کرد؟

در این مستر کلاس، یاد می‌گیریم که سینما چگونه می‌تواند مفاهیمی چون معنا، مسئولیت، انتخاب، رنج، آزادی درونی و اراده معطوف به معنا را بدون شعار و توضیح‌های طولانی، از طریق زبان مخصوص خودش روایت کند.

از روان‌شناسی تا سینما؛ از «ایده» تا «کنش»

یکی از مهم‌ترین چالش‌های فیلم‌نامه‌نویس این است که یک مفهوم ذهنی و انتزاعی را به چیزی دیدنی و دراماتیک تبدیل کند.
«معنا» دیده نمی‌شود؛ اما می‌توان انتخابی را که از معنا سرچشمه می‌گیرد دید.
«مسئولیت» قابل توضیح است؛ اما می‌توان شخصیتی را دید که برای تصمیم خود هزینه می‌دهد.

در این مستر کلاس، میان هدف، نیاز و معنا تمایز ایجاد می‌کنیم و می‌بینیم چگونه این سه عنصر می‌توانند موتور تحول شخصیت و پیش‌برنده‌ی درام باشند.

فلسفه را به دیالوگ تبدیل نکن؛ آن را به تصویر تبدیل کن

در سینمای قدرتمند، اندیشه الزاماً با سخنرانی منتقل نمی‌شود.
یک انتخاب، یک مکث، یک در، یک نگاه، یک شیء، یک مسیر یا حتی امتناع شخصیت از انجام کاری می‌تواند بیش از چندین صفحه دیالوگ معنا داشته باشد.

در این مسیر، با ابزارهایی مانند میزانسن، دکوپاژ، قاب‌بندی، حرکت دوربین، سکوت، جزئیات بصری و کنش فیزیکی بررسی می‌کنیم که چگونه تغییرات درونی شخصیت را بدون توضیح مستقیم به تماشاگر نشان دهیم.

رنج؛ نه به‌عنوان پیام، بلکه به‌عنوان موقعیت دراماتیک

یکی از نکات کلیدی این مستر کلاس، بررسی نسبت میان رنج و معنا است.
هدف این نیست که رنج را تقدیس کنیم یا برای آن معنایی از پیش تعیین‌شده بسازیم؛ بلکه می‌آموزیم چگونه شخصیت را در موقعیتی قرار دهیم که در آن، با وجود محدودیت‌ها، هنوز امکان انتخاب و مسئولیت‌پذیری وجود دارد.

از همین‌جا، مفاهیمی مانند توهم رهایی، سردی عاطفی، بی‌حسی روانی و اراده معطوف به معنا از سطح مفاهیم نظری خارج شده و به مصالحی برای ساخت شخصیت و موقعیت دراماتیک تبدیل می‌شوند.

یک کارگاه عملی برای فیلم‌ساز

این مستر کلاس صرفاً درباره‌ی «فرانکل» و نظریه‌های او نیست؛ بلکه یک تمرین عملی برای فیلم‌نامه‌نویس و فیلم‌ساز است.

در پایان، یک الگوی مشخص برای طراحی و ساخت یک فیلم کوتاه پنج‌دقیقه‌ای ارائه می‌شود تا ببینیم چگونه می‌توان:

یک مفهوم روان‌شناختی → یک شخصیت → یک بحران → یک انتخاب → یک کنش → یک تصویر سینمایی

را به یک روایت منسجم تبدیل کرد.

در این نگاه، سکوت دیگر «نبود دیالوگ» نیست؛
میزانسن فقط چیدمان عناصر صحنه نیست؛
و جزئیات بصری صرفاً تزئین قاب نیستند.

همه‌ی این‌ها می‌توانند حامل معنا و تحول شخصیت باشند.

این مستر کلاس برای چه کسانی است؟

این درس برای فیلم‌نامه‌نویسان، کارگردانان، هنرجویان سینما و فیلم‌سازانی طراحی شده که می‌خواهند از روایت‌های سطحی و توضیح‌محور فاصله بگیرند و یاد بگیرند چگونه مفاهیم انسانی و فلسفی را به درام قابل‌دیدن و تجربه‌کردنی تبدیل کنند.

اگر می‌خواهید بدانید چگونه یک اندیشه‌ی عمیق را به شخصیت، موقعیت، انتخاب و تصویر سینمایی تبدیل کنید، این مستر کلاس می‌تواند نقطه‌ی شروعی برای این مسیر باشد.

حاصل این مستر کلاس

پس از این درس، با نگاه تازه‌ای به رابطه‌ی میان روان‌شناسی، شخصیت‌پردازی و زبان سینما نگاه خواهید کرد و ابزارهایی عملی برای تبدیل مفاهیم انتزاعی به عناصر دراماتیک در اختیار خواهید داشت.

سینما قرار نیست درباره‌ی معنا سخنرانی کند؛
سینما باید معنا را در انتخاب‌های شخصیت به ما نشان دهد.

مجید سیف‌العلمایی
منتورشیپ فیلم‌نامه‌نویسی و فیلم‌سازی
از خانۀ سینمایی پاژ
WWW.CINEMAEE.IR